9 października 2015

Przy okazji 50 edycji Harpagana - poznaj Sierakowice

Przewodniki turystyczne o Sierakowicach mówią tak niewiele, że trudno tu trafić na podstawie przedstawianych tam informacji. Wymienia się Muzeum Ziemi Sierakowickiej, że stoi tu wielki neogotycki kościół z 1903, że jest tu niewiele zabytków. Można również wyczytać, że jest to jedna z najbogatszych miejscowości na Kaszubach. Tymczasem w Sierakowicach warto się zatrzymać i zobaczyć parę rzeczy.

Przede wszystkim polecam zwiedzić dwa kościoły, które jeszcze 10 lat temu wyglądały jak "syjamskie bliźniaki". Dzisiaj Sierakowice słusznie chwalą się rekonstrukcją kościółka z początku XIX wieku. Drugim nietypowym miejscem jest pomnik papieża. Jedni powiedzą kontrowersyjny, inni zbyt współczesny. Z pewnością pomysłowy. To warto zobaczyć!

Położenie geograficzne


Sierakowice położone są 22 km na zachód od Kartuz. Geograficznie należą do Pojezierza Kaszubskiego, czyli tej samej krainy w której znajdują się m.in. Cewice, Luzino, Kartuzy, Chwaszczyno, Żukowo, czy Szymbark. Do Gdańska jest stąd niecałe 60 km, do Słupska około 65 km. Należą do powiatu kartuskiego i to właśnie Kartuzy są najbliższym miastem.

Położenie geograficzne Sierakowic wg podziału na mezoregiony


Stary słownik geograficzny z 1880 roku o Sierakowicach podaje takie fakty: gleba piaszczysta, klimat ostry. Położone między jeziorami Świniewo i Księży Staw. Dzisiaj raczej napisalibyśmy o jeziorach Świniewo i Kominek.

Fragment Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego o Sierakowicach
Sierakowice różnią się jednak znacznie od typowych pomorskich wsi. Przede wszystkim jest to wielka wieś. Liczy aż 6,9 tyś mieszkańców, czyli więcej niż setki polskich miast. Sytuacja jest tu nieco podobna jak w Luzinie (7,5 tyś mieszkańców) w powiecie wejherowskim.

W latach 80. Sierakowice starały się o prawa miejskie. Decydujący głoś miała tu jednak ekonomia. Otwarcie o tym mówił wójt Sierakowic. Mimo odpowiedniej infrastruktury, braku dominującej zabudowy zagrodowej oraz faktu, że większość ludności pracuje poza rolnictwem Sierakowice nadal pozostają wsią. Dzięki temu mogą korzystać z funduszy unijnych wspierających wsie. Obecnie nawet nie ma planów do ubiegania się o prawa miejskie.


Historia


Mapy historyczne przekazują nam również informacje o historii Sierakowic. Tereny wsi należały do księstwa pomorskiego, Krzyżaków i do Rzeczpospolitej. Pod zaborem pruskim Sierakowice trwały od pierwszego rozbioru w 1772 roku  do odzyskania niepodległości. Do granicy z Niemcami (na zachód) było stąd zaledwie 10 km.

Słownik geograficzny z lat 80. XIX wieku podaje więcej szczegółów na temat historii. W 1382 wieś została nadana przez wielkiego mistrza krzyżackiego Winricha von Kniprode Piotrowi z Lewina. W późniejszych wiekach zbudowano kościół. Właścicielem wsi przez lata był ród Łaszewskich. W latach 80. XIX wieku był to Roman Łaszewski. Po nim wieś przejął żyd Jakub Kerbs. We wsi znajdował się urząd pocztowy trzeciej kategorii, który dostarczał listy do Kartuz. Prócz tego była tu również cegielnia, gorzelnia, hodowano bydło. 

Zabór pruski i zaostrzająca się walka z polskością doprowadziły do spięć narodowych we wsi. W lokalnej prasie można przeczytać m.in. o Auguście Pawelczyku, który w 1899 roku odmówił podpisania dokumentu, w którym jego nazwisko zniemczono na Pawelschik. Sprawa trafiła do sądu powiatowego w Kartuzach,a po niekorzystnym wyroku do sadu prowincjonalnego w Gdańsku. Za te prawne przepychanki Prusacy odmówili mu  pozwolenia na budowę domu. Wobec tego Pawelczyk w 1905 wybudował sobie wóz cygański z pokoikiem i kuchnią w środku. I dokładnie jak Michał Drzymała codziennie przestawiał swój wóz tak by nie złamać przepisów zakazujących przebywania 24 godziny w jednym miejscu. Dwa lata później po wielu odwołaniach dostał w końcu pozwolenie na budowę domu, ale jednocześnie zaczęto jego rodzinę szantażować (np. nóż wbity w ścianę). To zadecydowało o wyprowadzce do Dobrzewina pod Gdynią. Tam jako polski patriota uczył on dzieci polskiego i organizował potajemne spotkania. W domu Pawelczyków bywał sam "król Kaszubów" Antoni Abraham.

W 1905 roku impulsem dla rozwoju okolic było wybudowanie linii kolejowej Kartuzy-Lębork. Funkcjonowała ona do roku 2000. Istnieje jednak szansa, że po 2020 roku linia ta zostanie odbudowana. Studium wykonalności tej inwestycji powinno być właśnie opracowywane.

W kwietniu 1923 Sierakowice odwiedził prezydent RP Stanisław Wojciechowski. Prócz niego byli także Władysław Sikorski oraz prymas Polski Edmund Dalbor. Prócz przemówień, modlitw i podziękowań goście zjedli obiad w Kaszubskim Dworze przy ul. Kartuskiej. Czas umilał im deklamujący wiersze uczeń Józef Klawikowski. Na prezydencie zrobił on takie wrażenie, ze obiecał mu on przesłać fotografię z podpisem (uczynił to rok później). 

W czasie II wojny światowej księdzem był tu szanowany i lubiany Walter Reiche. Spowiadał ukrywających się w okolicy (bunkier Kwidzińskich w Kamienicy Królewskiej) członków Gryfa Pomorskiego. Uczył się on u przedwojennej nauczycielki języka polskiego. Dojeżdżał tu z Lęborka gdzie miał kościół. Zmarł w Niemczech w  2003 roku, a wspomnienia po nim były na tyle pozytywne, że kilka lat wcześniej nadano mu tytuł Honorowego Obywatela Gminy. 


Kościoły


O tutejszym kościele w przewodniku po Kaszubach przeczytałem jedynie, że jest neogotycki, wielki i ma na tyłach starszą drewnianą część. To stanowczo za mało!

Kościół w tym miejscu istniał już w XVII wieku. Wizytacje kościelne mówią o drewnianym kościele z dwoma ołtarzami. Sto lat później będzie ich już sześć. W tym samym miejscu w 1822 roku drewniany kościółek zastąpiono kolejnym drewnianym. Wybudowany w rzadkiej konstrukcji zrębowej (z bali drewnianych). Na ścianach do dziś możemy podziwiać prawie 200-letnie malowidła.  Kościół ten jest niezwykły bo działy się z nim niezwykłe rzeczy. W 1904 drewniany kościół chciano zastąpić większym murowanym. Wówczas rozpoczęto stopniową rozbiórkę drewnianego kościoła i budowę przylegającej do niego kościoła murowanego. Po prostu w miejscu zdemontowanej drewnianej wieży postawiono neogotycką, wysoką świątynie. W czasie I wojny światowej prace te przerwano.  W efekcie przez lata w Sierakowicach stał kościół ceglany, neogotycki z drewnianym przylegającym starym kościołem [link do galerii parafialnej]. To były takie "kościelne bliźniaki syjamskie". 

Dwa połączone ze sobą kościoły. Zdjęcie archiwalne. (fot. GOK Sierakowice)

Pozostał dylemat co robić. Czy dalej niszczyć drewniany kościół kosztem powstania nowego neogotyckiego? Czy zostawić tę formę przejściową? 

Dopiero współcześnie zadecydowano o odłączeniu i przeniesieniu o 80 metrów drewnianego kościoła. Prace trwały w latach 2007-14. Jednocześnie rozbudowywano murowany, neogotyckie kościół. Dzięki temu dzisiaj możemy podziwiać dwa kościoły. Duży neogotycki z 1904 roku współcześnie rozbudowany oraz cenny drewniany kościółek zrekonstruowany według starych rycin. 

Przeniesiony 80 metrów dalej drewniany kościół. (fot. GOK Sierakowice)
We wspomnianym słowniku geograficznym pisano, że w planach jest budowa kościoła ewangelickiego dla 3 gmin (suleczyńska, mirachowska, bukowińska). To kościół ewangelicki, który zbudowano w 1890 pw. Jana Chrzciciela.

Szkoły 


Szkoła w Sierakowicach istniała już na początku XVIII wieku. Lekcje początkowo odbywały się zwykłych budynkach mieszkalnych. W 1877 zbudowano nowy budynek dla szkoły. Uczył w niej początkowo jedynie Adolf von Tempski. W latach 90. rozbudowano budynek szkolny. Stopniowo rosła liczba klas tak by w ostatnich latach zaboru pruskiego osiągnąć liczbę 5. Przed wojną uczniowie mieli lekcje aż w 4 budynkach (przy szosie na Puzdrowo oraz 3 budynki na Lęborskiej). Po wojnie zbudowano nowe szkolne budynki. Porównując ich ilość to z innymi miejscowościami są to dane imponujące. W 1958 powstał budynek przy ulicy Dworcowej, w 1984 i 1999 przy ul. Kubusia Puchatka oraz w 2001 na ul. Spacerowej.

Sierakowice posługują się kaszubsko-języcznymi tablicami drogowymi. Język kaszubski jest tu traktowany jako język pomocniczy. Decyzje te podjęto w latach 2007-2009.

Ołtarz i pomnik papieski


Zdjęcie własne z pielgrzymki Jana Pawła II w 1999 roku. Pelplin.
Ołtarz papieski pochodzi z mszy papieskiej w Pelplinie w 1999 roku. Jan Paweł II mówił wówczas o fundamentach wiary i budowie domu na skale. Mszę ubarwił ołtarz w kształcie sieci rybackiej i krzyża. Widziałem go na żywo i naprawdę robił wrażenie. Wyróżniał się skromnością. Był lekki, pięknie współgrał ze słońcem i wodą. Zaprojektował go Jarosław Wójcik z Sierakowic i zgodnie z umową po mszy przeniesiono go do Sierakowic. Dziś zdobi park przy kościele.

Jarosław Wójcik jest również autorek nietypowego pomnika papieża z 2004 roku. Zwykle pomniki takie przedstawiają Jana Pawła II uśmiechniętego, błogosławiącego, siedzącego lub stojącego. W Sierakowicach autor chciał uniknąć powielania starych pomysłów i zaprezentował coś zaskakującego. Papież przedstawiony jest na pomnikowym telebimie-ekranie. Tak jak zwykle go widzieliśmy. W telewizorze. Warto zobaczyć!

Kościół przed przebudową, ołtarz papieski oraz pomnik - Fot. Czesław Pobłocki - GOK Sierakowice

W listopadzie 2003 roku posadzono w parku Dąb Papieski na pamiątkę pontyfikatu Jana Pawła II. Przy czym posadzono to za duże słowo bo drzewo owo miało już wówczas 25 lat.

Literatura i biliografia:


Jarosław Ellwart, Kaszuby Przewodnik Turystyczny, Gdynia 2003, s. 198-199.
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T. X s. 584, dostępny online: http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/584   s. 584
Zdjęcia Czesława Pobłockiego ze strony GOK Sierakowice (gok.sierakowce.pl)
http://gk.24auto.pl/sierakowice_nadal_nie_chca_byc_miastem-7451.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawa_miejskie
http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/584   s. 584
http://www.sztetl.org.pl/pl/article/kartuzy/5,historia/
http://wiadomosci.sierakowice.pl  numery z sierpnia 2010, z maja 2003 (Wspomnienia seniora - Anastazja Błaszkowska - Uśmiech Pani Stasi ), grudnia 2003, maja 2004 ("Inna rzeźba papieża"),
http://www.racibo.pl/2014/07/regionalizacja-kondrackiego-na.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Sierakowice_(stacja_kolejowa)
https://www.radiogdansk.pl/index.php/wydarzenia/item/25992-konsorcjum-z-trojmiasta-zajmie-sie-reaktywacja-linii-kolejowej-lebork-kartuzy.html
http://www.spsierakow.webd.pl/viewpage.php?page_id=26

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Za każdy komentarz dziękuję.

.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...